Czy komornik może zabrać telefon? Sprawdź, kiedy jest chroniony

Telefon komórkowy może stać się przedmiotem egzekucji, ale nie oznacza to automatycznie, że komornik zabierze go z ręki albo pozbawi dłużnika jedynego narzędzia kontaktu. Wyjaśniam, kiedy urządzenie może zostać zajęte, jakie wyjątki chronią dłużnika, co zrobić podczas czynności oraz jak zareagować na błędne zajęcie.

Tak, ale samo zajęcie nie zawsze oznacza odebranie telefonu

Odpowiedź na pytanie, czy komornik może zabrać telefon, brzmi tak, lecz tylko w granicach przepisów o egzekucji z ruchomości. Telefon jest rzeczą ruchomą, dlatego może zostać wpisany do protokołu zajęcia, jeśli należy do dłużnika i istnieją podstawy do prowadzenia egzekucji z jego majątku.

Trzeba jednak rozróżnić dwie rzeczy. Zajęcie oznacza formalne objęcie telefonu egzekucją, natomiast fizyczne odebranie urządzenia jest odrębną czynnością i nie musi nastąpić od razu. Komornik może pozostawić smartfon u dłużnika jako dozorcy. W takiej sytuacji zwykle można nadal korzystać z niego zgodnie z przeznaczeniem, ale nie wolno go sprzedać, ukryć, zniszczyć ani przekazać komuś innemu w celu udaremnienia egzekucji.

W praktyce telefon nie jest dla komornika atrakcyjnym składnikiem majątku, jeśli ma niską wartość odsprzedaży. Koszty wyceny, transportu, przechowania i sprzedaży mogą sprawić, że egzekucja okaże się nieopłacalna. Nie tworzy to jednak bezwzględnego zakazu zajęcia, dlatego liczy się konkretny model, jego stan, wartość oraz wysokość zadłużenia.

Kiedy urządzenie może zostać objęte egzekucją

Podstawową zasadą jest to, że komornik może zająć ruchomość znajdującą się we władaniu dłużnika, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że jest ona jego własnością. Zajęcie powinno zostać wpisane do protokołu zajęcia ruchomości, a dłużnik powinien otrzymać jego odpis.

Komornik nie powinien zajmować większej liczby rzeczy, niż potrzeba do pokrycia należności oraz kosztów egzekucyjnych. Jeżeli dłużnik ma kilka telefonów, bardziej prawdopodobne jest zainteresowanie urządzeniem drogim, zapasowym albo używanym wyłącznie do celów rozrywkowych niż podstawowym, tanim telefonem służącym do codziennego kontaktu.

Przepisy nie wskazują konkretnej ceny telefonu, poniżej której urządzenie zawsze jest bezpieczne. Nie można więc powiedzieć, że smartfon za 500 zł jest chroniony, a model za 3000 zł już nie. Komornik powinien ocenić telefon jako część majątku dłużnika, a w razie sporu prawidłowość zajęcia może ocenić sąd.

Przeczytaj również: Spłata długu u komornika - jak zrobić to bez błędów?

Telefon kupiony na raty lub otrzymany w abonamencie

Sam fakt płacenia rat nie przesądza jeszcze, kto jest właścicielem urządzenia. Znaczenie ma treść umowy. W niektórych przypadkach telefon staje się własnością klienta przy zakupie, a w innych umowa może przewidywać dodatkowe zastrzeżenia dotyczące własności.

Jeśli urządzenie formalnie należy do operatora, leasingodawcy albo innej osoby, przygotuj umowę, fakturę, potwierdzenie płatności lub dokument z numerem IMEI. Samo ustne oświadczenie może nie wystarczyć, zwłaszcza gdy telefon znajduje się w posiadaniu dłużnika.

Telefon potrzebny do życia lub pracy może być chroniony

Kodeks postępowania cywilnego wyłącza spod egzekucji między innymi przedmioty codziennego użytku, które dla dłużnika mają znaczną wartość użytkową, a przy sprzedaży mogłyby osiągnąć jedynie cenę wyraźnie niższą od ich rzeczywistej wartości. Smartfon może mieścić się w tej kategorii, ale nie dzieje się tak automatycznie w każdym przypadku.

Argument jest mocniejszy, gdy telefon jest jedynym urządzeniem do kontaktu z lekarzem, szkołą, rodziną, urzędem lub opiekunem osoby zależnej. Wciąż trzeba jednak pokazać, dlaczego odebranie właśnie tego telefonu byłoby dla dłużnika szczególnie dotkliwe. Samo stwierdzenie, że „telefon jest potrzebny”, może okazać się zbyt ogólne.

Osobna ochrona dotyczy narzędzi i przedmiotów niezbędnych do osobistej pracy zarobkowej. Telefon może pełnić taką funkcję na przykład u kuriera, handlowca, serwisanta, kierowcy wykonującego zlecenia przez aplikację czy osoby obsługującej klientów zdalnie.

Ja w takiej sytuacji nie poprzestałbym na zapewnieniu, że urządzenie służy do pracy. Lepiej przedstawić umowę, zlecenia, korespondencję z klientami, aplikację niezbędną do wykonywania usług albo zaświadczenie od pracodawcy. Im bardziej konkretny związek telefonu z dochodem, tym łatwiej wykazać, że jego odebranie uniemożliwiłoby dalsze zarabianie.

Co z telefonem należącym do partnera lub członka rodziny

Telefon znajdujący się w mieszkaniu dłużnika nie zawsze jest jego własnością. Jeżeli urządzenie należy do małżonka, partnera, rodzica albo dziecka, właściciel powinien od razu to zgłosić i pokazać dowody. Przydatne będą faktura imienna, potwierdzenie przelewu, umowa sprzedaży, dokument gwarancyjny lub numer IMEI.

W zwykłej egzekucji komornik nie powinien zajmować rzeczy, jeśli z ujawnionych okoliczności wynika, że nie należą do dłużnika. Wyjątkiem są szczególne zasady dotyczące egzekucji alimentów. Przy takich należnościach komornik może zająć również ruchomość znajdującą się we władaniu osoby mieszkającej wspólnie z dłużnikiem, chyba że ta osoba wykaże, że telefon jest jej własnością.

Jeżeli komornik nie uwzględni oczywistych dowodów własności, osoba trzecia może żądać zwolnienia telefonu spod egzekucji. Na podstawie art. 841 Kodeksu postępowania cywilnego powództwo wnosi się co do zasady w terminie miesiąca od dnia, w którym właściciel dowiedział się o naruszeniu swojego prawa.

Jak zareagować podczas czynności komornika

Najgorszym rozwiązaniem jest nerwowa próba ukrycia telefonu albo jego szybkie przekazanie komuś z rodziny. Po zajęciu późniejsze rozporządzenie rzeczą nie zatrzymuje egzekucji, a ukrywanie majątku może stworzyć dodatkowe problemy.

Podczas czynności warto działać spokojnie i konkretnie. Poproś o wskazanie podstawy zajęcia, sprawdź opis urządzenia w protokole i zgłoś wszystkie okoliczności, które przemawiają za jego wyłączeniem. Dopilnuj, aby zapisano model telefonu, numer IMEI, stan urządzenia, akcesoria oraz twoje zastrzeżenia.

1. Przygotuj dokument potwierdzający własność telefonu.
2. Wyjaśnij, czy urządzenie jest niezbędne do pracy, nauki, leczenia lub opieki nad bliskim.
3. Poproś o pozostawienie telefonu pod dozorem, jeśli jego natychmiastowe odebranie nie jest konieczne.
4. Odbierz odpis protokołu zajęcia i zachowaj go wraz z dokumentami.
5. Jeśli uważasz zajęcie za bezprawne, rozważ skargę na czynność komornika.

Skargę wnosi się do komornika, który dokonał zajęcia, a ten przekazuje ją do właściwego sądu rejonowego. Termin wynosi co do zasady tydzień, liczony zależnie od tego, czy dłużnik był obecny przy czynności, otrzymał zawiadomienie albo dowiedział się o niej później. Stała opłata od skargi na czynności komornika wynosi 50 zł.

Sama skarga nie wstrzymuje automatycznie egzekucji. Jeżeli telefon ma zostać szybko sprzedany albo zabrany, we wniosku trzeba wyraźnie domagać się również wstrzymania wykonania zaskarżonej czynności.

Telefon nie znika automatycznie, ale dokumenty mają znaczenie

Najbardziej uczciwa odpowiedź jest taka, że komornik może zająć telefon należący do dłużnika, lecz musi uwzględnić ustawowe ograniczenia. Szczególnie ważne są trzy kwestie: własność urządzenia, jego realna wartość użytkowa oraz związek z wykonywaniem pracy zarobkowej.

Jeżeli telefon jest cudzy, potrzebujesz dowodów. Jeżeli jest niezbędny do pracy lub codziennego funkcjonowania, potrzebujesz konkretnego uzasadnienia. A jeśli zajęcie już nastąpiło, nie zwlekaj z protokołem i terminem na skargę, bo w egzekucji kilka dni może zdecydować o tym, czy urządzenie uda się ochronić.