Gdy dłużnik mieszka lub ma majątek w innym kraju Unii Europejskiej, samo polskie orzeczenie często nie wystarcza do sprawnego odzyskania pieniędzy. Europejski tytuł egzekucyjny to rozwiązanie dla bezspornych roszczeń pieniężnych, które ułatwia prowadzenie egzekucji za granicą bez odrębnego postępowania o uznanie wyroku. Wyjaśniam, kiedy można z niego skorzystać, jak uzyskać zaświadczenie w Polsce, ile to kosztuje i gdzie pojawiają się ograniczenia.
Zaświadczenie upraszcza egzekucję, ale nie zastępuje całej procedury
- Dotyczy roszczeń bezspornych, czyli takich, których dłużnik nie zakwestionował albo które wyraźnie uznał.
- W Polsce koszt wydania zaświadczenia wynosi 50 zł.
- Dokument może dotyczyć wyroku, ugody sądowej lub dokumentu urzędowego.
- Egzekucja odbywa się według prawa państwa, w którym znajduje się majątek dłużnika.
- Mechanizm działa w państwach Unii Europejskiej objętych rozporządzeniem, z wyjątkiem Danii.
Czym jest zaświadczenie europejskiego tytułu egzekucyjnego
Najprościej mówiąc, jest to zaświadczenie dołączane do krajowego tytułu egzekucyjnego. Nie tworzy ono nowego długu ani nie zastępuje wyroku. Potwierdza natomiast, że orzeczenie spełnia unijne standardy dotyczące roszczeń bezspornych i może być wykonane w innym państwie członkowskim bez uzyskiwania dodatkowego stwierdzenia wykonalności.
Podstawą jest rozporządzenie nr 805/2004. Jego najważniejszy skutek polega na zniesieniu tak zwanego exequatur, czyli osobnego postępowania, w którym sąd państwa wykonania oceniał wcześniej, czy zagraniczny wyrok może być u niego wykonany. Dla wierzyciela oznacza to mniej formalności na początku egzekucji, ale nie oznacza automatycznego zajęcia rachunku czy wynagrodzenia.
Rozwiązanie ma sens przede wszystkim wtedy, gdy polski wierzyciel uzyskał prawomocne lub wykonalne orzeczenie, a dłużnik przeniósł się do Niemiec, Holandii, Francji albo innego państwa uczestniczącego w systemie. Trzeba jednak pamiętać, że Dania nie jest objęta tym rozporządzeniem, a do państw spoza Unii należy stosować inne przepisy lub umowy międzynarodowe.
Kiedy roszczenie można uznać za bezsporne
To najważniejszy warunek całej procedury. Roszczenie jest bezsporne nie tylko wtedy, gdy dłużnik wysłał pismo z wyraźnym uznaniem długu. Może mieć taki status również wtedy, gdy nie złożył sprzeciwu w przewidzianym terminie albo nie zakwestionował roszczenia w toku postępowania.
W praktyce kwalifikują się przede wszystkim następujące sytuacje:
- dłużnik wyraźnie uznał dług lub zawarł ugodę zatwierdzoną przez sąd,
- dłużnik nie wniósł sprzeciwu od pozwu, nakazu zapłaty lub innego pisma w wymaganym terminie,
- dłużnik uczestniczył w sprawie, ale jego zachowanie zostało potraktowane według prawa krajowego jako milczące uznanie roszczenia,
- dłużnik potwierdził zobowiązanie w dokumencie urzędowym.
Roszczenie musi dotyczyć konkretnej kwoty pieniężnej, która już stała się wymagalna albo której termin płatności został określony w orzeczeniu, ugodzie lub dokumencie. Samo żądanie wykonania usługi, wydania rzeczy czy zaniechania działania nie wystarczy do zastosowania tego mechanizmu.
Jakie dokumenty mogą zostać objęte zaświadczeniem
Najczęściej chodzi o wyrok sądu lub nakaz zapłaty. Możliwe jest także zaświadczenie dotyczące ugody zawartej przed sądem albo przez sąd zatwierdzonej. Trzecia grupa to dokumenty urzędowe, na przykład określone dokumenty sporządzone przez notariusza, o ile spełniają wymagania unijne i są wykonalne w państwie wydania.
Nie każdy akt notarialny automatycznie daje taką możliwość. Znaczenie ma jego charakter, autentyczność, treść zobowiązania oraz to, czy dokument może być wykonany w kraju, w którym został sporządzony. Przy nietypowym tytule najbezpieczniej najpierw ustalić właściwość sądu, zamiast wysyłać przypadkowy wniosek do sądu, który prowadził wcześniejszą sprawę.
Jakie sprawy są wyłączone
Rozporządzenie obejmuje głównie sprawy cywilne i handlowe. Nie stosuje się go między innymi do spraw podatkowych, celnych i administracyjnych, odpowiedzialności państwa za działania władcze, upadłości, zabezpieczenia społecznego, małżeńskich praw majątkowych, dziedziczenia oraz arbitrażu.
Dlatego przed złożeniem wniosku sprawdzam zawsze nie tylko sam wyrok, lecz także rodzaj sprawy i źródło zobowiązania. Błąd na tym etapie może spowodować odmowę wydania zaświadczenia, mimo że samo orzeczenie jest ważne w Polsce.
Jak uzyskać zaświadczenie w Polsce
Procedura jest prostsza, gdy wierzyciel ma już uporządkowane akta sprawy. Wniosek składa się do sądu, który wydał orzeczenie, albo do sądu, przed którym zawarto lub zatwierdzono ugodę. Jeżeli chodzi o dokument urzędowy, właściwy jest co do zasady sąd rejonowy, w którego okręgu dokument został sporządzony.
- Sprawdź wykonalność orzeczenia. Wyrok musi nadawać się do wykonania w Polsce. Jeżeli nie jest jeszcze wykonalny, sąd nie powinien nadać mu odpowiedniego zaświadczenia.
- Zweryfikuj doręczenia i terminy. Dłużnik musiał mieć realną możliwość obrony. Sam fakt, że nie zapłacił, nie wystarcza.
- Złóż wniosek o wydanie zaświadczenia. W sprawie wyroku lub ugody rozpoznaje go sąd związany z tytułem. Dla dokumentu urzędowego właściwość może wyglądać inaczej.
- Dołącz dane potrzebne do identyfikacji sprawy. Przydatny będzie odpis orzeczenia, informacja o wykonalności, dane stron i wskazanie państwa, w którym planowana jest egzekucja.
- Opłać wniosek kwotą 50 zł. Jest to stała opłata sądowa za wydanie zaświadczenia w Polsce.
Zaświadczenie wydaje się na standardowym formularzu przewidzianym w rozporządzeniu. W przypadku orzeczenia dokument powinien być sporządzony w tym samym języku co orzeczenie. Wniosek można złożyć także po pewnym czasie od zakończenia sprawy, o ile tytuł nadal jest wykonalny i nie zaszły okoliczności wpływające na jego zakres.
Nie ma jednej ustawowej liczby dni, w których każdy sąd musi zakończyć tę czynność. Czas zależy od kompletności akt, rodzaju tytułu i obciążenia sądu. Jeżeli wierzyciel chce później prowadzić egzekucję za granicą, powinien od razu sprawdzić, czy potrzebne będą tłumaczenia dokumentów oraz w jakim języku akceptuje je organ egzekucyjny w danym państwie.
Jak wygląda egzekucja za granicą
Po uzyskaniu zaświadczenia wierzyciel przedstawia w państwie wykonania co najmniej odpis orzeczenia oraz odpis zaświadczenia. Dokumenty muszą pozwalać na potwierdzenie ich autentyczności. W zależności od kraju potrzebne może być także tłumaczenie wykonane przez osobę posiadającą wymagane kwalifikacje.
Dalsze czynności prowadzi się według prawa państwa wykonania. To lokalne przepisy określają, czy wniosek składa się do komornika, sądu, urzędu egzekucyjnego czy innego organu. One regulują również sposoby zajęcia rachunku bankowego, wynagrodzenia, ruchomości lub nieruchomości.
Zaświadczenie nie wskazuje majątku dłużnika i nie sprawdza, czy egzekucja będzie skuteczna. Jeżeli dłużnik nie ma dochodów ani majątku w danym kraju, nawet poprawnie przygotowany komplet dokumentów nie doprowadzi do szybkiej zapłaty. Największą różnicę robi często wcześniejsze ustalenie, gdzie dłużnik pracuje, prowadzi konto albo posiada nieruchomość.
Koszty zagranicznej egzekucji nie mają jednej stawki dla całej Unii. Mogą obejmować opłatę organu egzekucyjnego, tłumaczenie, doręczenia, pełnomocnika i poszukiwanie majątku. Przed rozpoczęciem sprawy warto policzyć, czy przy dochodzonej kwocie koszty nie pochłoną zbyt dużej części potencjalnego odzysku.
Przeczytaj również: Jak sprawdzić prawomocność wyroku i jego wykonalność?
Przykład praktyczny
Załóżmy, że polska firma ma prawomocny nakaz zapłaty przeciwko kontrahentowi, który po zakończeniu sporu przeniósł rachunek bankowy do Niemiec. Kontrahent nie wniósł sprzeciwu, a nakaz jest wykonalny w Polsce. Wierzyciel może wystąpić o zaświadczenie, a potem przekazać niemieckiemu organowi egzekucyjnemu wymagane dokumenty i tłumaczenie.
W tym przykładzie zaświadczenie usuwa potrzebę prowadzenia osobnego postępowania o uznanie polskiego nakazu. Nie usuwa jednak obowiązku złożenia wniosku w Niemczech ani konieczności przestrzegania niemieckich zasad dotyczących opłat i sposobu egzekucji.
Czym różni się ten tryb od innych europejskich procedur
W praktyce łatwo pomylić kilka unijnych instrumentów. Ich nazwy brzmią podobnie, ale służą do różnych celów. Poniższe zestawienie pomaga wybrać właściwą drogę.
| Instrument | Kiedy się go stosuje | Najważniejsza cecha |
|---|---|---|
| Zaświadczenie ETE | Gdy roszczenie jest bezsporne i istnieje już wykonalny tytuł | Ułatwia wykonanie orzeczenia w innym państwie bez exequatur |
| Europejski nakaz zapłaty | Gdy wierzyciel chce uzyskać nakaz dla transgranicznego roszczenia pieniężnego | Jest przede wszystkim procedurą uzyskania nakazu, a nie samym zaświadczeniem do istniejącego wyroku |
| Rozporządzenie Bruksela I bis | Do uznawania i wykonywania wielu orzeczeń cywilnych i handlowych, także w sprawach spornych | Ma szerszy zakres, ale wymaga zastosowania właściwego certyfikatu i procedury |
Moja praktyczna rada jest prosta. Jeżeli masz już krajowy wyrok dotyczący długu, a dłużnik go nie zakwestionował, najpierw sprawdź możliwość uzyskania zaświadczenia ETE. Jeżeli dopiero chcesz rozpocząć sprawę przeciwko osobie lub firmie z innego państwa, bardziej odpowiedni może być europejski nakaz zapłaty albo zwykłe postępowanie według przepisów o jurysdykcji.
Nie warto wybierać procedury wyłącznie na podstawie nazwy. Znaczenie mają między innymi miejsce zamieszkania konsumenta, rodzaj umowy, wysokość roszczenia, właściwość sądu i to, czy dłużnik prawdopodobnie podejmie obronę.
Jakie prawa ma dłużnik i gdzie są granice procedury
Brak sprzeciwu w pierwszej sprawie nie oznacza, że dłużnik traci każdą możliwość działania. Jeżeli nie został prawidłowo zawiadomiony, nie miał wystarczającego czasu na przygotowanie obrony albo nie mógł zareagować z powodu nadzwyczajnych okoliczności, może próbować doprowadzić do kontroli orzeczenia lub uchylenia zaświadczenia.
W Polsce wniosek o uchylenie zaświadczenia składa się do sądu, który je wydał. Co do zasady trzeba to zrobić w terminie miesiąca od doręczenia postanowienia o wydaniu zaświadczenia, a opłata od takiego wniosku wynosi 50 zł. Sąd przed rozstrzygnięciem wysłuchuje wierzyciela.
Dłużnik może też w państwie wykonania domagać się odmowy egzekucji, gdy nowe orzeczenie jest sprzeczne z wcześniejszym rozstrzygnięciem dotyczącym tych samych stron i tego samego przedmiotu sporu. Organ państwa wykonania nie może jednak ponownie badać merytorycznie całego wyroku tak, jakby sprawa zaczynała się od początku.
Jeżeli dłużnik zaskarżył orzeczenie albo złożył wniosek o sprostowanie lub uchylenie zaświadczenia, sąd lub organ egzekucyjny za granicą może ograniczyć egzekucję do zabezpieczenia, zażądać zabezpieczenia od wierzyciela albo wyjątkowo zawiesić postępowanie. To nie dzieje się automatycznie, ale może realnie opóźnić odzyskanie pieniędzy.
Najpierw sprawdź trzy rzeczy, zanim wyślesz dokument za granicę
Przed zapłaceniem opłaty i zleceniem tłumaczenia sprawdziłbym trzy elementy. Po pierwsze, czy roszczenie rzeczywiście jest bezsporne i czy dłużnik został prawidłowo zawiadomiony. Po drugie, czy wyrok obejmuje konkretną, wymagalną kwotę oraz jest wykonalny w Polsce. Po trzecie, czy w państwie, w którym ma być prowadzona egzekucja, istnieje realny majątek dłużnika.
Jeżeli odpowiedź na wszystkie trzy pytania jest twierdząca, zaświadczenie ETE może znacząco skrócić drogę do rozpoczęcia egzekucji. Nie gwarantuje jednak zapłaty. O skuteczności nadal decydują lokalne przepisy, komplet dokumentów, prawidłowe tłumaczenie i majątek, do którego można sięgnąć.
