Syndyk wpisał do spisu samochód, pieniądze albo nieruchomość, które w rzeczywistości nie należą do upadłego? W takiej sytuacji można domagać się, aby składnik został usunięty z masy upadłości i wydany osobie uprawnionej. Wyjaśniam, kiedy jest to możliwe, jakie dokumenty przygotować, jakie obowiązują terminy oraz co zrobić po odmowie.
Najważniejsze jest to, czy rzecz naprawdę należy do upadłego
- Podstawa wyłączenia wynika przede wszystkim z art. 70 Prawa upadłościowego.
- Wniosek składa się do sędziego-komisarza, a postępowanie powinno zostać rozpoznane w ciągu miesiąca.
- Trzeba od razu przedstawić wszystkie twierdzenia i dowody, ponieważ późniejsze uzupełnienie argumentacji może być ograniczone.
- Po odmowie pozostaje powództwo do sądu upadłościowego, które należy wnieść w terminie miesiąca od doręczenia postanowienia.
- Nie każde mienie wymaga osobnego wniosku. Część składników, na przykład chroniona przed egzekucją część wynagrodzenia, nie wchodzi do masy z mocy ustawy.
Wyłączenie z masy upadłości zaczyna się od ustalenia właściciela
Masa upadłości powstaje z dniem ogłoszenia upadłości. Co do zasady obejmuje majątek należący do upadłego w tym dniu oraz składniki nabyte później. Służy on zaspokojeniu wierzycieli, ale tylko w takim zakresie, w jakim rzeczywiście jest majątkiem upadłego.
Najprościej mówiąc, nie można finansować spłaty cudzych długów cudzą własnością. Jeżeli syndyk ujął w spisie rzecz należącą do osoby trzeciej, ta osoba może żądać jej wydania. Przedmiotem postępowania może być ruchomość, nieruchomość, pieniądz, wierzytelność albo inne prawo majątkowe.
Problem polega na tym, że rzeczy znajdujące się w posiadaniu upadłego są domniemanie traktowane jako jego własność. Dlatego samo stwierdzenie „to nie jest moje” zwykle nie wystarczy. Potrzebny jest dokument, który pokazuje źródło prawa, datę jego powstania i związek z konkretnym składnikiem.
Wyłączenie a mienie, które od początku nie wchodzi do masy
To ważne rozróżnienie. Wyłączenie dotyczy przede wszystkim sytuacji, w której składnik został wpisany do masy, mimo że nie należał do upadłego. Z kolei niektóre składniki są ustawowo wyłączone już na starcie i nie powinny być traktowane jako część masy.
| Sytuacja | Co trzeba zrobić |
|---|---|
| Rzecz należy do osoby trzeciej | Złożyć wniosek o wyłączenie i udowodnić swoje prawo. |
| Wynagrodzenie w części chronionej przed zajęciem | Zasadniczo nie trzeba składać osobnego wniosku o własność rzeczy, ale trzeba prawidłowo ustalić kwotę pozostającą poza masą. |
| Wątpliwość, czy przedmiot upadłego należy do masy | Można złożyć wniosek o rozstrzygnięcie tej kwestii przez sędziego-komisarza. |
| Spadek o trudnej zbywalności | W określonych przypadkach sędzia-komisarz może wyłączyć spadek z urzędu. |
Co może pozostać poza masą bez klasycznego wniosku
Prawo upadłościowe przewiduje kilka grup składników, które nie wchodzą do masy upadłości. Należy do nich między innymi mienie wyłączone spod egzekucji na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego oraz część wynagrodzenia za pracę, której nie można zająć.
W przypadku osoby fizycznej chroniona część dochodu jest powiązana z kryteriami pomocy społecznej. Dla osoby samotnie gospodarującej ustawa odwołuje się do 150% kwoty 1010 zł, czyli 1515 zł, a w rodzinie do 150% kwoty 823 zł na osobę, czyli 1234,50 zł na osobę. To nie oznacza automatycznie, że każdemu pozostanie dokładnie taka suma. Znaczenie mają także dochody już wyłączone, liczba osób na utrzymaniu oraz szczególne potrzeby rodziny.
Sędzia-komisarz może na wniosek upadłego albo syndyka ustalić tę część dochodu inaczej, biorąc pod uwagę między innymi stan zdrowia, koszty leczenia i potrzeby mieszkaniowe. W praktyce dobrze udokumentowane wydatki mogą mieć większe znaczenie niż ogólne zapewnienie, że pieniędzy nie wystarcza na życie.
Poza masą mogą pozostać także określone środki zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, wybrane aktywa związane z systemami płatności oraz inne szczególne kategorie wskazane w ustawie. Nie warto jednak zakładać, że każdy rachunek firmowy albo każdy przedmiot potrzebny do pracy jest automatycznie chroniony.
Jak przygotować i złożyć wniosek o wyłączenie składnika
Wniosek kieruje się do sędziego-komisarza prowadzącego postępowanie upadłościowe. Powinna go złożyć osoba, której przysługuje prawo do danego mienia. W określonych sytuacjach może zrobić to także upadły, syndyk albo wierzyciel, zwłaszcza gdy chodzi o rozstrzygnięcie wątpliwości dotyczących składu masy.
Co powinno znaleźć się w piśmie
- Oznaczenie sądu, sygnatury postępowania i danych wnioskodawcy.
- Dokładny opis składnika, na przykład numer działki, numer rejestracyjny pojazdu, numer rachunku albo oznaczenie wierzytelności.
- Jasne żądanie wydania rzeczy albo przekazania świadczenia uzyskanego w zamian za nią.
- Opis prawa wnioskodawcy i wyjaśnienie, dlaczego składnik nie należy do upadłego.
- Dowody, takie jak umowa, faktura, potwierdzenie zapłaty, wyciąg bankowy, dokument rejestracyjny, protokół wydania albo korespondencja.
- Informację, czy syndyk już sprzedał rzecz lub czy istnieje ryzyko jej sprzedaży.
Największy błąd polega na złożeniu krótkiego pisma bez pełnej dokumentacji. Ustawa wymaga przedstawienia we wniosku wszystkich twierdzeń, zarzutów i dowodów. Późniejsze powoływanie nowych argumentów może być niemożliwe, chyba że wykaże się, iż wcześniej nie dało się ich przedstawić.
Sędzia-komisarz wysłuchuje syndyka i powinien rozpoznać wniosek w terminie jednego miesiąca od jego złożenia. W praktyce termin nie zawsze oznacza, że rzecz zostanie w tym czasie fizycznie wydana. Po korzystnym postanowieniu trzeba jeszcze doprowadzić do wykonania decyzji i rozliczyć ewentualne koszty utrzymania przedmiotu.
Jakie dowody zwykle mają największą wagę
Przy samochodzie znaczenie może mieć umowa leasingu, dokument własności albo faktura wystawiona na inną osobę. Przy pieniądzach szczególnie istotne jest wykazanie, że środki były wyodrębnione i możliwe do zidentyfikowania. Jeżeli cudze pieniądze zostały wymieszane z majątkiem upadłego, postępowanie staje się znacznie trudniejsze.
Przy nieruchomości podstawowe znaczenie ma księga wieczysta, ale sam wpis nie zawsze rozstrzyga wszystkie problemy. Syndyk może badać także wcześniejsze czynności prawne, ich odpłatność i ewentualne pokrzywdzenie wierzycieli. Sprzedaż majątku tuż przed upadłością nie jest bezpiecznym sposobem na uniknięcie likwidacji.
Co dzieje się po odmowie sędziego-komisarza
Jeśli wniosek zostanie oddalony, wnioskodawca może wnieść powództwo o wyłączenie mienia z masy upadłości. Pozew składa się do sądu upadłościowego w terminie miesiąca od dnia doręczenia postanowienia o odmowie.
Ten termin jest krótki i nie powinno się czekać na dalsze rozmowy z syndykiem. Pozew co do zasady powinien opierać się na twierdzeniach i dowodach przedstawionych już we wniosku. Jeżeli wnioskodawca dopiero na tym etapie pokaże istotne dokumenty, sąd może obciążyć go kosztami procesu, nawet gdy ostatecznie wygra.
W pozwie można również zawrzeć wniosek o zabezpieczenie, na przykład przez zakaz sprzedaży albo obciążania spornego składnika. Ma to szczególne znaczenie przy nieruchomościach, samochodach, wartościowych prawach majątkowych i rzeczach, które syndyk zamierza szybko zlikwidować.
Trzeba pamiętać, że odmowa wyłączenia nie oznacza jeszcze, że rzecz definitywnie należy do masy. Oznacza jedynie, że sędzia-komisarz nie uwzględnił argumentacji na tym etapie. O wyniku może przesądzić dopiero postępowanie przed sądem, ale spóźnienie z pozwem może zamknąć tę drogę.
Przykłady, które najczęściej powodują problemy
Rzecz należąca do małżonka
Jeżeli upadły mieszka z małżonkiem, przedmioty znajdujące się we wspólnym domu mogą zostać uznane za należące do upadłego, zwłaszcza gdy nie ma dowodów przeciwnych. Faktura wystawiona na małżonka, potwierdzenie zapłaty z jego rachunku albo umowa darowizny mogą pomóc, ale każdy przypadek wymaga osobnej oceny.
Inaczej wygląda majątek wspólny małżonków. Z chwilą ogłoszenia upadłości jednego z nich wspólny majątek co do zasady wchodzi do masy upadłości. Samo twierdzenie, że drugi małżonek również dokładał się do zakupu, zwykle nie wystarcza do odzyskania połowy składnika.
Samochód w leasingu albo przewłaszczenie na zabezpieczenie
Leasingodawca może mieć podstawy do żądania wydania samochodu, ponieważ właścicielem pozostaje finansujący. Trzeba jednak odróżnić leasing od przewłaszczenia na zabezpieczenie. W przypadku rzeczy przeniesionych na wierzyciela wyłącznie w celu zabezpieczenia stosuje się szczególne przepisy, a nie standardową procedurę wyłączenia.
Pieniądze należące do klienta lub kontrahenta
Środki osób trzecich mogą podlegać wydaniu, ale najłatwiej wykazać to wtedy, gdy były przechowywane na oddzielnym rachunku albo można je dokładnie przypisać do konkretnej osoby. Wspólny rachunek i brak ewidencji nie odbierają automatycznie prawa, lecz znacząco zwiększają ciężar dowodowy.
Przeczytaj również: Upadłość jednoosobowej firmy - co dzieje się z majątkiem?
Spadek otrzymany przez upadłego
Spadek otwarty po ogłoszeniu upadłości co do zasady wchodzi do masy. Może jednak zostać wyłączony, gdy zawiera prawa wątpliwe, trudno zbywalne albo jego przejęcie byłoby niekorzystne dla postępowania. W tym szczególnym przypadku decyzję może wydać sędzia-komisarz z urzędu, a dopiero po uprawomocnieniu postanowienia biegnie termin na oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.
Najczęstsze błędy przy odzyskiwaniu mienia
- Brak dokumentów potwierdzających własność albo źródło pieniędzy.
- Mylenie prawa własności z samym faktem korzystania z rzeczy.
- Pomijanie wspólności majątkowej małżeńskiej.
- Składanie kolejnych, niepełnych pism zamiast jednego dobrze udokumentowanego wniosku.
- Przeoczenie miesięcznego terminu na wniesienie powództwa.
- Brak wniosku o zabezpieczenie, mimo że syndyk może sprzedać sporny składnik.
- Próba odzyskania mienia, które zostało skutecznie przeniesione na wierzyciela jako zabezpieczenie.
Moja praktyczna zasada jest prosta. Najpierw trzeba ustalić, czy problem dotyczy cudzej własności, ustawowego wyłączenia, czy tylko błędnej kwalifikacji składnika. Dopiero potem warto dobierać tryb działania. Inne argumenty przedstawi osoba trzecia domagająca się wydania samochodu, a inne upadły, który chce wykazać, że określona część dochodu powinna pozostać na utrzymanie rodziny.
Jak zabezpieczyć swoje prawa zanim syndyk sprzeda składnik
Nie należy czekać, aż rzecz zostanie wystawiona na sprzedaż. Po uzyskaniu informacji o wpisaniu jej do spisu trzeba szybko zebrać dokumenty, ustalić sygnaturę postępowania i złożyć kompletne pismo. Jeżeli istnieje ryzyko zbycia, należy wyraźnie opisać je we wniosku i rozważyć żądanie zabezpieczenia.
Wyłączenie działa najlepiej wtedy, gdy dokumenty tworzą spójną historię własności. Sama umowa może nie wystarczyć, jeśli nie ma potwierdzenia zapłaty, wydania rzeczy albo faktycznego korzystania przez właściciela. Przy większej wartości mienia konsultacja z prawnikiem przed złożeniem wniosku często jest rozsądniejsza niż późniejsze naprawianie braków w pozwie.
Najważniejsze jest szybkie działanie, kompletne uzasadnienie i pilnowanie terminu miesiąca. W postępowaniu upadłościowym liczy się nie tylko to, kto twierdzi, że ma prawo do rzeczy, lecz przede wszystkim to, kto potrafi to prawo przekonująco udokumentować.
