Po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej życie nie zatrzymuje się, ale swoboda finansowa zostaje na pewien czas ograniczona. Największe znaczenie ma to, czy postępowanie nadal prowadzi syndyk, czy wykonujesz już plan spłaty, czy masz za sobą prawomocne oddłużenie. Wyjaśniam, czego nie można po upadłości konsumenckiej, co grozi za złamanie tych zasad oraz jakie możliwości wracają po zakończeniu procedury.
Najważniejsze ograniczenia kończą się dopiero wraz z prawomocnym oddłużeniem
- Nie możesz swobodnie zarządzać majątkiem objętym masą upadłości.
- Nie wolno ukrywać dochodów, majątku ani spadku przed syndykiem lub sądem.
- Nowe kredyty i pożyczki nie zostaną umorzone, a w czasie planu spłaty mogą zagrozić oddłużeniu.
- Co roku trzeba składać sprawozdanie z wykonania planu spłaty.
- Alimenty, grzywny i odszkodowania za przestępstwa pozostają do zapłaty mimo umorzenia pozostałych długów.
- Po wykonaniu planu spłaty możesz ponownie korzystać z majątku, prowadzić firmę i ubiegać się o finansowanie, choć bank nadal oceni Twoją historię kredytową.
Upadłość konsumencka ma kilka etapów i każdy oznacza inne ograniczenia
Nie istnieje jedna lista zakazów obowiązujących przez całe życie. Inaczej wygląda sytuacja od dnia ogłoszenia upadłości, inaczej w czasie wykonywania planu spłaty, a jeszcze inaczej po prawomocnym umorzeniu zobowiązań. Najważniejsza granica przebiega między trwającym postępowaniem a zakończonym oddłużeniem.
| Etap | Najważniejsze ograniczenie | Co to oznacza w praktyce |
|---|---|---|
| Po ogłoszeniu upadłości | Utrata zarządu nad majątkiem wchodzącym do masy upadłości | Syndyk ustala skład majątku, zarządza nim i może go sprzedać. |
| W czasie likwidacji majątku | Obowiązek współpracy z syndykiem | Trzeba przekazywać dokumenty, informacje i zgłaszać zmiany sytuacji. |
| Podczas planu spłaty | Zakaz działań pogarszających zdolność do spłaty | Nie można podejmować decyzji, które utrudnią wykonanie planu. |
| Po wykonaniu planu | Brak szczególnych ograniczeń wynikających z upadłości | Można swobodnie dysponować nowym majątkiem, ale stare wyjątki nadal obowiązują. |
W mojej ocenie wiele nieporozumień bierze się z używania słowa „po” bez wskazania konkretnego momentu. Osoba, która dopiero złożyła wniosek, osoba z wyznaczonym syndykiem i osoba po prawomocnym oddłużeniu nie mają takich samych praw ani obowiązków.
Nie można swobodnie sprzedawać ani ukrywać majątku
Z chwilą ogłoszenia upadłości majątek upadłego tworzy masę upadłości. Trafiają do niej składniki posiadane w dniu ogłoszenia upadłości, a w określonych sytuacjach także majątek uzyskany później, na przykład spadek, darowizna lub wartościowa wygrana. Zarząd nad tą masą przejmuje syndyk.
W praktyce oznacza to, że nie wolno samodzielnie sprzedać samochodu, przepisać mieszkania na członka rodziny, wypłacić oszczędności ani przekazać cennego sprzętu innej osobie. Takie działania mogą zostać uznane za próbę pokrzywdzenia wierzycieli, a plan spłaty może zostać uchylony.
Co trzeba zrobić po ogłoszeniu upadłości
- przekazać syndykowi informacje o całym majątku i dochodach,
- udostępnić dokumenty dotyczące kredytów, rachunków, nieruchomości i pojazdów,
- poinformować o spadku, darowiźnie lub innym wartościowym składniku majątku,
- odpowiadać na wezwania syndyka i sądu,
- uzgodnić sposób korzystania z rachunku bankowego i wpływów.
Nie oznacza to, że syndyk zabiera wszystko. Z masy upadłości wyłączone są przedmioty potrzebne do podstawowego życia, a część wynagrodzenia pozostaje do dyspozycji upadłego zgodnie z limitami egzekucyjnymi. Pełnej albo szczególnej ochronie podlegają między innymi świadczenia rodzinne, wychowawcze, alimentacyjne i część świadczeń z pomocy społecznej.
Mieszkanie, wynagrodzenie i rachunek bankowy
Własnościowa nieruchomość co do zasady może zostać sprzedana przez syndyka, nawet jeśli jest jedynym mieszkaniem rodziny. Sąd może jednak wydzielić z ceny sprzedaży środki na wynajem lokalu przez okres od 12 do 24 miesięcy. Nie jest to automatyczna wypłata, dlatego trzeba złożyć odpowiedni wniosek i uzasadnić potrzeby mieszkaniowe.
Inaczej wygląda sytuacja najemcy. Samo ogłoszenie upadłości nie kończy umowy najmu, ale bieżący czynsz trzeba opłacać. Zaległości powstałe przed upadłością są traktowane jako zobowiązania podlegające postępowaniu, natomiast nowe opłaty za mieszkanie powinny być regulowane na bieżąco.
Bank może czasowo ograniczyć dostęp do rachunku do czasu ustalenia zasad przez syndyka. Nie ma jednak powszechnego zakazu posiadania konta bankowego. Najbezpieczniej od razu poinformować syndyka o rachunkach i ustalić, jak będą obsługiwane wpływy oraz bieżące płatności.
Nowy kredyt nie jest zakazany na zawsze, ale może poważnie zaszkodzić
Upadłość konsumencka nie ustanawia dożywotniego zakazu zawierania umów kredytowych. W czasie trwającego postępowania zaciąganie większych zobowiązań jest jednak bardzo ryzykowne, ponieważ nowy dług powstaje już po ogłoszeniu upadłości i nie zostanie objęty późniejszym umorzeniem starych zobowiązań.Podczas wykonywania planu spłaty nie można dokonywać czynności prawnych dotyczących majątku, które mogłyby pogorszyć zdolność do realizowania rat. Dotyczy to także pożyczki, zakupu na wysokie raty czy poręczenia cudzego kredytu. W szczególnie uzasadnionym przypadku można zwrócić się do sądu o zgodę, ale sama zgoda syndyka nie zawsze wystarczy.
Najprostszy przykład wygląda tak. Jeżeli rata planu wynosi 700 zł, a pożyczka konsolidacyjna zwiększa miesięczne obciążenie o kolejne 1200 zł, sąd może uznać, że decyzja zagraża wykonaniu planu. Nie warto zakładać, że nowy kredyt „jakoś się później umorzy”, bo przepisy działają dokładnie odwrotnie.Zakupy codzienne i zwykłe umowy
Można kupować żywność, ubrania, leki i opłacać rachunki. Można też pracować, wynajmować mieszkanie, korzystać z telefonu czy zawierać umowy potrzebne do normalnego życia. Problem zaczyna się wtedy, gdy zobowiązanie jest nieproporcjonalne do dochodów albo zmniejsza kwotę, z której powinien być wykonywany plan.
Nie polecałbym w tym okresie również poręczania kredytów bliskich. Poręczenie może stać się realnym długiem, a jego konsekwencje poniesie osoba będąca w trakcie oddłużenia. To jeden z tych gestów, które wyglądają niewinnie na papierze, lecz potrafią zniszczyć cały plan finansowy.
Historia kredytowa pozostaje problemem
Nawet gdy przepisy nie zabraniają złożenia wniosku o kredyt, bank może odmówić finansowania. Informacja o upadłości i wcześniejszych zaległościach wpływa na ocenę ryzyka przez lata. BIK wskazuje, że dane powiązane z ogłoszeniem upadłości mogą być przetwarzane przez okres zależny od podstawy prawnej, w niektórych przypadkach do 10 lat od publikacji informacji.
Nie jest to formalny zakaz kredytu, lecz praktyczna bariera. Po oddłużeniu rozsądniej zacząć od budowania poduszki finansowej, rachunku z regularnymi wpływami i niewielkich, terminowo regulowanych zobowiązań niż od dużego kredytu gotówkowego.
Plan spłaty wymaga regularności i pełnej przejrzystości
Plan spłaty wierzycieli określa, ile i jak długo trzeba płacić. Przy niewypłacalności niezawinionej albo wynikającej z nieumyślnego działania okres ten co do zasady wynosi do 3 lat. Jeżeli sąd uzna, że dłużnik doprowadził do niewypłacalności umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, plan może trwać od 3 do 7 lat.Wysokość raty zależy od możliwości zarobkowych, kosztów utrzymania i sytuacji rodzinnej. Sąd może brać pod uwagę nie tylko aktualną pensję, lecz także realny potencjał zarobkowy. Celowe pozostawanie bez pracy albo bezpodstawne zwolnienie się może zostać ocenione jako działanie na szkodę wierzycieli.
Przeczytaj również: Upadłość firmy jednoosobowej - koszty, wniosek i długi
Obowiązki, o których łatwo zapomnieć
- terminowe opłacanie rat określonych w planie,
- składanie do końca kwietnia każdego roku sprawozdania za poprzedni rok,
- wykazanie osiągniętych przychodów i spłaconych kwot,
- ujawnienie nabytych składników majątku o wartości przekraczającej ustawowy próg,
- uzyskanie zgody sądu na czynność, która może pogorszyć zdolność do wykonywania planu.
Uchybienie nie musi od razu oznaczać katastrofy, bo sąd ocenia jego charakter i skalę. Jeżeli jednak upadły zataja dochody, nie składa sprawozdań albo regularnie nie płaci rat, plan spłaty może zostać uchylony. Wtedy niespłacone zobowiązania nie zostaną umorzone.
Dlatego każdą większą zmianę, na przykład utratę pracy, chorobę, rozwód, narodziny dziecka lub znaczący spadek dochodów, trzeba dokumentować i zgłaszać. Czasem możliwa jest zmiana planu, ale sąd musi wiedzieć o problemie, zanim zaległości narosną.
Nie wszystkie długi znikają po zakończeniu postępowania
Prawomocne wykonanie planu spłaty prowadzi do umorzenia zobowiązań powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości, o ile nie zostały zaspokojone. Nie oznacza to jednak całkowitego wymazania każdego rodzaju długu. Ustawa przewiduje katalog zobowiązań, które pozostają wymagalne.
| Zobowiązanie | Czy podlega umorzeniu |
|---|---|
| Alimenty | Nie |
| Renty za uszkodzenie ciała, chorobę, niezdolność do pracy lub śmierć żywiciela | Nie |
| Grzywny i kary pieniężne orzeczone przez sąd | Nie |
| Obowiązek naprawienia szkody i zadośćuczynienie | Nie |
| Nawiązki i świadczenia pieniężne o charakterze karnym | Nie |
| Szkoda wynikająca z przestępstwa lub wykroczenia | Nie |
| Dług celowo zatajony przed postępowaniem | Może nie zostać umorzony |
Jeżeli ktoś liczy na oddłużenie alimentów albo grzywny, od początku buduje błędne oczekiwania. Upadłość jest narzędziem oddłużeniowym, ale nie służy do uchylania się od odpowiedzialności osobistej ani karnej.
Po prawomocnym oddłużeniu wraca większość swobody
Po wydaniu przez sąd postanowienia o wykonaniu planu spłaty i umorzeniu zobowiązań kończą się ograniczenia związane z masą upadłości oraz planem. Możesz ponownie swobodnie zarządzać nowo uzyskanym majątkiem, zmienić pracę, kupić samochód, wynająć mieszkanie albo rozpocząć działalność gospodarczą.
Nie ma automatycznego zakazu prowadzenia firmy po upadłości konsumenckiej. Trzeba jednak pamiętać, że działalność gospodarcza wiąże się z nowymi zobowiązaniami, podatkami i składkami. Nowe długi powstałe po oddłużeniu są zwykłymi długami i nie zostaną objęte wcześniejszym postanowieniem sądu.
Możesz także ubiegać się o kredyt, lecz bank nie ma obowiązku go przyznać. Wniosek będzie oceniany na podstawie dochodów, stabilności zatrudnienia, historii spłat, bieżących zobowiązań i informacji o wcześniejszej upadłości. Przepisy pozwalają złożyć wniosek, ale nie gwarantują pozytywnej decyzji.
Najbezpieczniejsza zasada po upadłości to nie wracać do starych nawyków
Największe ryzyko nie polega na tym, że po upadłości niczego nie wolno. Problemem jest raczej brak rozróżnienia między majątkiem kontrolowanym przez syndyka, obowiązkami w czasie planu spłaty i pełną swobodą po oddłużeniu.
Jeżeli postępowanie nadal trwa, zgłaszaj każdą większą zmianę dochodów, majątku lub sytuacji rodzinnej. Nie ukrywaj spadku, nie zaciągaj pochopnie nowych zobowiązań i nie podpisuj poręczeń. Po prawomocnym oddłużeniu zacznij od prostego budżetu, rezerwy na kilka miesięcy i ostrożnego odbudowywania wiarygodności finansowej, bo właśnie to najlepiej chroni przed powtórzeniem problemu.
